Колку луѓе загинуваат при несреќен случај затоа што не сакаат да го испуштаат чадорот од рака…
Андре Жид

Младиот писател Жарко Кујунџиски во својата последна колумна ни објаснува дека има 30 години и дека ги исполнува сите услови да биде вработен во државата: поседува добар факултетски просек, го цитира Блаже Конески, го брани јазикот за кој многумина предвидуваат дека по 100-ина години заедно со стотици други мали јазици може да исчезне пред налетот на глобализацијата итн.

Тој несомнено поседува голема дарба, високо е продуктивен, дури пишува(л) пофални рецензии за М. Манчевски.

И стварно, без иронија велам, ако оваа држава нема работа за него, таа навистина не заслужува да биде признаена и респектибилна!

Но, државната работа нема да те направи подобар писател.

Може да те направи национално значаен, политички релевантен, да ти понуди комодитет, сигурност, церемонијални почести, референца за магистерски и докторски тези, но никако и добар автор.

Сепак, неговата банална колумна кулминира во помалку самосожалив тон: Јас сум заслужен за македонската култура, каде е наградата?

И не запира овде, загрижен е меѓу останатото и за генерацијата, нацијата, младината која лока во кафулиња, продолжувајќи во тој манир и давајќи си преголема тежина врз плеќите.

Слободно може да здивне и да им каже Фак оф на набројаните колективитети.

Или уште подобро, да ја поседува леснотијата од анегдотата за двајцата битолски кабадаи.

Имено, едниот од нив, Беличот, го изгубил (го ребалансирал буџетот?) паричникот во кој имало само неколку метални парички кога почнал да туфка, да жали; се разбира, другарот го тешел и кога ја исполнил неопходната квота, Беличот, кој изгубил ситно, божем помирено изрекол: Добро, ете се случи! Оние што ќе го најдат паричникот… нека се изнајадат, нека се изнапијат!

Во светот сепак постои нешто што се вика американска биографија, често базирана на вистини, но и на фабрикувани податоци се’ со цел да се креира писателски мит: во нив пишува дека американски писатели работеле како: физикалци, шофери, виљушкари, поштари, заварувачи, а поретко како новинари, репортери, известувачи, во краен случај предавачи по креативно пишување.

Америка е сурова кон уметниците, но затоа, ако некој успее, добива убава жена, базен и „бмв“.

Додека полемизирам со колегата, ме затекна веста за смртта на академик Гане Тодоровски, и верувам со тоа заврши една цела епоха.

Веројатно ќе следат многу посвети, испраќања, комеморации.

Живо ќе биде и во Друштвото на писателите.

Тие, се чини, како да се специјализирани за комеморации, може ќе наплаќаат на саат, може да вклучат дополнителен аранжман, можност за избирање боја на чаршафи или свеќи, можност за избирање на композицијата што ќе се слуша во позадина додека се читаат рефератите и други услуги.

Во последно време, како да живеат исклучиво за искажување понекоја пригодна реч и почест, заборавени се сите стари ривалства, подметнувања, интриги, пред длабоката старост, си читаат едни на други, или пак којзнае, на себе.

Се надевам дека надминуваме една епоха на континуиран Nation Building, и претерана национализација на јавната сфера; некогаш словенска, комунистичка, македонистичка, а денес античка, во која писателите играат улога на политичари, и каде не се претпочита литературниот квалитет и личниот интегритет, туку кобајаги патриотската заслуга која не е ништо друго, освен голо оправдување или интелектуално легитимирање на валканиците и лудите идеи на власта.

Не е ни чудо што на крајот на 80-тите, овие македонските писателски великани при нивниот политички поход беа грубо одбиени од народните маси; не пројдоа нивните мазни раце; наполно беше презрена нивната салонска фразеологија; нивниот опортунизам, калкулантство, суета; им делуваа како паразити кои не дигнале ништо потешко од килограм, кои живееле удобно на Водно пишувајќи го 6. издание од втората и дополнета верзија на дневникот на Мисирков.

Треба да се престане да се живее со мегаломанска идеја за себе како за национално богатство, како дежурен психоаналитичар за духовното здравје на цела нација, ангажман ала Добрица Ќосиќ, може да прифатиш дека си обичен смртник, кој се занимава со еден од занаетите (но не станува занаетчија) и пишува популарна проза наменета да се чита и надвор од татковината.

ФАК (Јерговиќ, Томиќ, Поповиќ) во Хрватска, неоптоварени од формалистички постигнувања или книжевна техника, ја преродија хрватската литература со таа ‘пазарна’ и естрадна намера.

Време е на официјалната владејачка идеологија да и’ се контрира не само со индивидуализмот и европските вредности, туку и федералистичките идеи за регионалното поврзување, присутно кај многу револуционери на ВМРО, кај партизаните.

Чадорот на нацијата неопходно е да се испушти низ рака…

Објавено во „Дневник“  25.05.2010 г.

…Социологија? Ох, далеку ќе стигнеш – ако преживееш… Само не давај твојата диплома да те заслепи пред суровоста на животот на улиците, зашто јас можам да загинам заедно со тебе! – слободен превод, Валканиот Хари.

Мислам дека прашањето за името и односите со Албанците претставуваат теми преку кои многу вешто се манипулира од страна на политичките елити.

Моментот на појавување на тие теми е синхронизиран за да се потиснат незаобиколните егзистенционални прашања како: здравство, економија, животен стандард.

Смачено ми е да гледам кутри луѓе по маси, вооружени до детали, како правни и секакви експерти се жестат околу прашањето за името.

Владее општа неизвесност која излудува!

Во никој случај не го разбирам патриотизмот како бегство и криење зад лажни фрази. Не дека е неважно мислењето на народот, но премиерот Груевски и Владата се платени да го решат тој проблем.

Не може постојано да се затскриваат зад бирократски флоскули, едни дома, други надвор, (негде се лаже!) да уживаат во иритантна лагодност и во една, самодоволна одложливост.

Тие треба да си ја заработат својата плата!

Не постои компромис само кога е во прашање одржувањето на редот и поредокот на – законот.

Изминатава недела гласилата блиски до транзиционата левица не’ засипаа со килава политичка коректност во врска со полициската акција во Радуша.

Не’ убедуваат дека загинатите екстремисти немале можност да се социјализираат. Со неподнослива леснотија констатираат дека исклучиво државата е виновна за тоа што зеле оружје в рака. Се разбира, никој жив не заговара прекумерна употреба на сила.

Се повторува една, релативно точна, но во случајот безвредна дијагноза дека треба да се бавиме со причините, а не со последиците.

Полицајците не се социјални работници, тие де факто се бават со последиците, произлезени дали од лошите социјални околности или од растројството на поединци.

Така се присетив на инспекторот Хари Калахан, ноншалантен, а со груб шарм, романтичен циник со остар поглед кој излегува низ полузамижани очи, неприкосновен индивидуалист, конзервативно-либертаријански праведник.

Според денешни стандарди на политичка коректност, тој е премногу мачо, тој премногу замавнува со фалусоидни цевки со Смит и Весон – магнум 44, тој е старомоден, тотално исфрлен од употреба во Новото Стерилно Доба.

Валканиот Хари поседува лично чувство за правда, кое не зависи од условувањата на инертната бирократија.

Тој не е валкан во смисла на нечесен полицаец, тој е валкан затоа што се занимава со корупцијата во општеството, која инаку ретко кој се нафаќа да ја исчисти.

Тој е жесток, непоткуплив, бескомпромисен, спроведувач на законот кој ја изрекува пресудата: Go ahed! Make my day!

Срамно е што никој не ги поставува прашањата: Како е вооружена полицијата? Каква заштита користи?, Дали се добро осигурани?, Дали се забележува и се одликува нивната храброст? и на крај, секако, дали се платени соодветно на ризикот што секојдневно го преземаат?

Не сакам да преминам во патетично глорифицирање на полициската професија, но сакам да укажам на големите фрустрации.

Наместо тоа, уште бесрамно не’ известија дека е можна одмазда.

Но, зарем еден од убиените во акцијата не го уби полицаецот Марковски како резултат на одмазда?

Затоа јас мислам дека вистинската дилема не е дали полицајците ќе добијат одмазда, туку дали во револверот останаа пет или шест куршуми.

Луѓето што го бранат законот и без да ги потсетуваат лажните моралисти живеат со можноста за одмазда цел свој живот. Во тој поглед, не чувме нешто ново.

Ова аморално општество и духовна озонска дупка ги поддржува Јас-ли-за-таа-плата? типовите кои ја чуваат футролата и кои киснат во кафеана, наместо оние храбри што преземаат ризик и акција.

Тие кои не ја заработуваат својата плата, исто како нашите политички водачи. Хари не’ соочува со фактот дека во реалниот живот постојат ситуации кога мора да се повлече орозот и не постои друго решение.

Впрочем, токму Западот пред 150 години на тој начин го среди хаосот во своето општество, за потоа да ни дојде овде и испорача нови стандарди кои мора да ги прифатиме доколку сакаме да се интегрираме во евро-атлантска заедница.

Објавено во „Дневник“ 18.05. 2010 г.

Супермен не стана Супермен. Тој е роден таков. Кога Супермен ќе се разбуди наутро, тој пак е Супермен. Кларк Кент е само негово алтер его.
Неговата облека е со голема црква буква С – тоа е наметката во која беше замотан кога го најдоа. Тоа е неговата вистинска облека. Кент носи очила, костум. Со тој костум Супермен сака да се стопи со нас.
А кои се карактеристиките на Кларк Кент?
Тој е слаб, несигурен, тој е кукавица. Кларк Кент е суперменовата критика за луѓето.
(Убиј го Бил 2)

Во оваа помалку википедијашка колумна-статија ќе опишам уште еден дериват од ретро и винтиџ-културата – наречен Дизел-панк.

Не секогаш посегањето кон минатото треба да резултира со поделби, горчина, трауми. Не секогаш треба да бидеме загледани во хистеричниот прогресивизам, заслепени од модерната наука и технологија, од напредокот кој со себе секогаш носи и лоши страни.

Фасцинацијата од новата технологија, која се’ повеќе не’ прави мрзливи и се’ повеќе не’ зашрафува за столот и за креветот во полумрачни соби, не треба да ја уништи критичноста во нас.

Нормално, се’ почна од сајбер-панкот како рефлексија на магијата и опасноста од компјутерската технологија, но потоа се изродија многу деривати на панкот, како: биопанк, кој се базира на генетика; митпанк на фолклор и бајки; клокпанк за последиците од пребрз технолошки развој во минатото итн.

Дизел-панкот е всушност „американски одговор“, постстимпанк периодот кој настанува со завршувањето на едвардијанската ера во 1910, а со тоа и залезот на британската империја.

Од пара се преминува во петролеум, од Лондон во Њујорк.

Дизел-панк естетиката има повеќе реализам отколку фантазија во однос на стимпанкот, поради далеку поголемата достапност на артефакти од тоа време.

Конкретизирано, тоа е периодот од 1920г. до 1950 г.

Во уметноста тоа е авангардно време на: експресионизмот, арт деко, баухаус, конструктивизмот, кубизмот, дада, футуризмот, надреализмот.

Во музиката тоа е возбудливо време на: џезот (диксиленд), блузот, свингот и на кабарето.

Во литературата се постига врвот на модернистичката литература со литературата на т.н. линија по тек на свеста на Џојс, Вулф, Фокнер, како и појавата на изгубената генерација.

Исто се развива хардбојлд-традицијата на детективска проза на Чендлер, Спилијен, Хемет, хоророт на Лавкрафт, магазинот „Црна маска“, стриповите со суперхерои.

Идеолозите на дизел-панкот сметаат дека тоа е време на анархокапитализам и оттаму е големата присутност на приватните детективи во уметноста.

Палпот како метафикција во постмодерната е легитимна постапка, но и без палп, потпирајќи се само на академско-занаетска уметност сметам дека не може сериозно да се развие демократијата во нашето општество.

Особено добар приказ на 30-тите, славата на радиото и бродвејската сцена од тоа време. Многу филмови натопени со носталгија од Вуди Ален.

Дизел-панкот е и епоха на мантили-балонер, цепелини, пин-ап, пропагандни постери. Патем, додека пребарував на интернет, пронајдов интересен податок: според извесна југословенска енциклопедија, во Македонија првиот автомобил се појавува во Виница, во 1898 година и е од марка „бенз“, (во тоа време не биле споени со „Мерцедес“), а потоа во Битола модел Т – 1905 година.

Посебна приказна е ноарот на Хичкок, Богарт, Велс, мрачното огледало на тогашното општество.

Според еден есеј од Маргина, посветен на ноарот, Ремон Дурња сметал дека ноар-филмот не е жанр за разлика од вестернот или од гангстерскиот филм.

Во ноар-филмот ноаѓаме: злостор како критика на општество, гангстери, бегање пред законот, приватни детективи и авантури, убиец од средната класа, биографски пристап и расцепени личности, сексуална патологија, физиопати, заложници на судбината, страст и смрт, и последно, хорор и фантазија.

Филмскиот серијал на Индијана Џонс претставува класично дизел-панкерско дело, заедно со постапокалиптичниот дистописки филм на К. Костнер, „Воден свет“.

Холивуд мошне будно ја следи алтернативната сцена, црпи од неа, што значи дека овие супкултурни движења не претставуваат само хобија на ексцентрици.

И најновиот филм „Ајронмен 2“, за кој нашите медиуми јавија дека паралелно се прикажува во кино заедно со светската премиера, е обележан од дизел-панк стил.

Од дизел-панкот епохата незаобиколна е и Втората светска војна, како и актуелната 65-годишнина од победата над фашизмот.

Победата над фашизмот редовно се одбележува со кичесто-милитаристички маршеви и паради, бидејќи не постои опасност од повампирување на стариот фашизам, олицетворен во маргиналните неонаци-групи.

Но, во 21 век се чини дека разни фашистички облици (и во лево и десно пакување) се поостварливи од кога и е да било порано, особено кога нема ниту идеолошки баланс ниту алтернатива на постојното капиталистичко уредување.

Објавено во „Дневник“ 11.05.2010 г.

World War Two : Dieselpunk Version

„Ветерот си пробиваше пат низ лисјата и повторно излегуваше од дрвјата, целиот исполнет со мирис на пупки и на цветови. Луѓето чекореа малку поисправени и дишеа длабоко зашто имаше воздух во изобилство. (…)
Неговиот голем огнен костур малку по малку се приближуваше и потоа почна, онака неподвижен, да ги претвора во пареа континенталните води, а ѕидните часовници отчукаа три удари“ – „Пената на деновите“, Борис Вијан

Тема: Каде е границата на политичката коректност?

Дуел: Со Никола Гелевски – Коља

ТВ: Алфа

Време: 18:00 ч.; сабота, 01 мај